ShootnShop!

Flitsen; de één heeft er een hekel aan, de ander wil zoveel mogelijk gebruik maken van de flitser. Denk bijvoorbeeld eens aan strobisten, zonder flitser zijn ze nergens. Flitsen is in eerste instantie niet eenvoudig. Je interne flitser van je camera helpt je zo af en toe, maar een externe flitser geeft je toch een hoop extra gemakt met betrekking tot je belichting. Hoe werkt het flitsen nu? Wat zijn diverse flitstechnieken en hoe krijg je die onder de knie? Dit allemaal kan je lezen in het onderstaande artikel over flitstechnieken geschreven door Mark de Roo.

Deze tutorial is geschreven door Mark de Roo en is eerder gepubliceerd op www.eosdigitaal.nl. Met uitdrukkelijke toestemming van Mark is deze tutorial over flitstechnieken nu ook op ShootnShop te lezen.


Ik ben begonnen met een soort van tutorial te schrijven over flitstechniek. Uiteenlopend van heel simpel tot niet dagelijkse technieken. Dit zal zich strekken van het normale flitsen tot studiosysteemtechnieken. Ik zal ze hierin het een voorbeeld zo simpel als mogelijk proberen te beschrijven in eigen woorden.

Flitsen als verlichting:

Dit is voor de meeste de standaard toepassing van een flitser. Wanneer het te donker is om nog een fatsoenlijke sluitertijd te halen het afwezige licht alsnog toe te voegen. Het flitsen vanaf de camera kan zowel direct als indirect gebeuren.

Bij indirect flitsen krijg je een zachtere schaduwwerking als bij heel erg direct flitsen. Direct flitsen heeft ook tot gevolg, dat wanneer er zich een oppervlak achter het gefotografeerde object staat, deze een harde schaduw aan één zijde om zich heen krijgt. Het indirect flitsen word ook wel bounchen genoemd.

Twee voorbeelden van directe flits/indirecte flits niet algemene toepassing:

Wie zegt dat je altijd via een plafond moet flitsen, via een muur kan natuurlijk ook. Om de bundel niet te ver laten uitwaaien was de flitskop op stand 105mm gezet tegen een muur.

Reflectiescherm (studiotoepassing)

Het is mogelijk om met behulp van één enkele flitser al een plaatje te maken dat wél aan twee zijden verlicht is:

Voorbeeld van toepassing:

(Hierbij werden links een flitser geplaatst, en rechts een reflectiescherm (kun je in de ogen zien)

Bij het gebruik van een reflectiescherm geldt:

• Hoe verder het scherm van je object af staat, hoe donkerder de ingevulde schaduw.
• Hoe dichterbij het reflectiescherm staat des te lichter is de schaduwwerking.

Voor de bovenstaande foto was het scherm op een halve meter afstand geplaatst. Het scherm heeft een afmeting van 1,5x1,5 meter.

Om nog even een zijweg in te slaan:
Reflectieschermen zijn er in verschillende kleuren, de meest toegepaste zij wit, zilver of goud. Wit, en zilver leveren vrij koude kleuren, terwijl goud veel warmer aandoet.

Overdag flitsen: (niet als verlichting)

Invulflits:

Voorbeeld van toepassing:

(Hierbij werden links en rechts canon 420EX speedlite flitsers neergezet (slave))

Bij het buiten fotograferen kan het wel eens zo zijn dat je echt heel erg veel licht hebt, maar er toch soms rare schaduwen ontstaan. Met name bij het fotograferen in de zomer kunnen er in de ogen van mensen een vervelende donkere schaduw ontstaan. Om dit op te lossen kun je de flitser gebruiken, jawel overdag met veel licht. Dit type flits heet invulflits, dit omdat het de donkere schaduwpartijen wegvangt. De meeste camera's zullen een invulflits automatisch goed doen overdag, en zullen zich op het licht aanpassen.

FP-flits High-Speed Sync

Vele camera's hebben een flitssynchronisatietijd van 1/60 tot 1/125 bij duurdere modellen. Maar wanneer je alsnog overdag wilt flitsen heeft het geen zin om een sluitertijd van 1/60 te gebruiken. Op een zonnige dag eindigt je foto bij 1/60 in een grote witte vlek, dit omdat er teveel licht is op dat moment. Om dit te comperseren kunnen sommige flitsers ook afgaan bij hogere sluitertijden. (ook mogelijk is een hoger F getal)

Wat hier nu komt geld met name voor externe flitsers in combi met spiegelreflexcamera's. Bij de hogere klasse flitsers is het mogelijk om deze zo in te stellen dat zij mee-synchoniseren bij alle sluitertijden. Een 550EX van Canon kan van 30 sec tot 1/8000 sec mee-synchroniseren met de sluiter. Een nadeel is wel dat hoe korter de sluitertijd ook het bereik van de flitser afneemt.

voorbeeld:
links sluitertijd, rechts richtgetal in Meter bij flitskopzoom 105mm, ISO 100 op full power.

• 1/125 --> 38.9 M
• 1/250 --> 27.5 M
• 1/500 --> 19.4 M
• 1/1000 --> 13.8 M
• 1/2000 --> 9.7 M
• 1/4000 --> 6.9 M
• 1/8000 --> 4.9 M

FP flits is handig om alsnog buiten te flitsen als bijvoorbeeld voor de toepassing invulflits. Maar bijvoorbeeld om actieshot vast te leggen.

Voorbeeld van toepassing:

(1/350 met FP flits, F4.0 Meepannend met rennende meisje)

(Hiervoor werden 3 flitsers gebruikt, links en recht, maar ook 1 tegen de richting in)

Tegenlicht, dus met andere woorden in de lens flitsen hoeft niet persee verkeerd af te lopen. In tegendeel zelfs, door dit effect word het object op je foto ook van achteren verlicht ipv eenzijdig van voren. Door dit effect te gebruiken kun je af en toe meer leven brengen in je verlichting. Sommige anderen noemen het meer diepte geven. Er moet wel rekening worden gehouden dat je de lichtbron niet direct in beeld krijgt, dit levert vaak lensflare effecten op.

Een andere toepassing van dit effect kom je nog wel eens bij portretfotografie tegen. Namelijk een licht dat de haren van achteraf verlicht.

Voorbeeld van toepassing:

(1 flitser op de achtergrond, 1 softbox links, 1 paraplu rechts, ringflits voor, 1 flitser van achter)

Effectlicht

Voorbeeld van toepassing:

(2 flitskoppen, 1 op achtergrond, 1 op model)

Effectlicht, je mag het puur nemen zoals het er staat namelijk het geeft een effect. Op deze bovenstaande foto werd een flitskop schuin van boven naar beneden op de achtergrond gericht. Hierdoor krijg je het verloop te zien in de achtergrond, die in het echt puur egaal (stormgray) is.


Flitsen en kleurtemperatuur?

Is het je wel eens opgevallen dat wanneer je s'avonds in een omgeving van gloeilampen flitst, je geflitste object soms heel erg blauw aandoet, of de omgeving vele malen meer rood lijkt dan die in werkelijkheid is? Dit komt omdat je camera zich maar op één kleurtemperatuur tegelijkertijd kan instellen, en moet kiezen uit de kleurtemperatuur van je flits, of die van een gloeilamp.

Een toepassing die je ook vaak tegenkomt bij mensen die beginnen met portretfotografie, is het gebruik van bouwlampen. Ten eerste is daar helemaal niets mis mee!!! Maar men maakt vaak de fout om bij het gebruik van bouwlampen alsnog een flitser te gebruiken. Dit resulteert, afhankelijk van de output van de flitser, in een foto met hele rare huidtinten.
Niet doen dus.

oplossing:
Omdat je camera maar 1 setting tegelijk aankan, kun je daar al niets meer aan doen. Je zult het probleem bij de bron moeten aanpakken. Het is namelijk mogelijk je speedlite flitser aan te passen zodat deze licht uitzend met dezelfde kleurtemperatuur als die van gloeilampen, of zelfs van TL-licht.

Deze oplossing is een gouden of groene omnibounce. Dit zijn de kapjes die je bij vele professionele fotografen op de flitser ziet zitten, vaak zijn ze wit, maar ze zijn er in meerdere kleuren.

Voorbeeld pure toepassing gouden omni:

Zoals je ziet doet dit heel erg geel aan, dit is geschoten met WB (Witbalans) "flash". Wanneer je de WB afsteld op die van "Tungsten" wordt de WB goed ingesteld. Wat je hierboven ziet is eigenlijk hetzelfde effect als een gloeilamp bij WB "flash"

Er zijn mensen die dit type huidtinten in een foto mooi vinden, en daarom de gouden omni daarom ook voor deze toepassing gebruiken.

Voorbeeld toepassing deels bijverlichten gouden omni:

WB: "tungsten", hierbij werd indirect geflitst om een tekort aan te vullen.

Zoals je ziet zijn de huidtinten t.o.v de omgeving niet langer onnatuurlijk. Wanneer je in de reflectie van de beker kijkt, dan zie je dat de kleur van de reflectie wit is, en niet blauw.
(blauw = bij foute WB)

Licht meten

Hoe werkt het automatische flitsprogramma van je camera ongeveer?

Voor EOScamera's geldt:
Het aanwezige licht wordt voor de opname gemeten, de eenheid daarvoor is EV (Exposure Values). Meet de sensor licht met een waarde van 13 EV dan gaat het programma er vanuit dat je alleen de voorgrond wilt verlichten als invulflits.

Meet de sensor een waarde van 10 EV dan gaat de camera ervanuit dat je wilt flitsen om te verlichten. Hierbij krijg je vaak foto's met een goed verlichte voorgrond met je object, maar wordt de achtergrond vaak compleet donker.

In de meeste gevallen werkt dat systeem gewoon goed, maar het faalt zodra er zich in één keer donkere objecten zich presenteren.

Een vaak gemaakte fout:

Voorbeeld van toepassing goed en fout

Ik zal meteen met de deur in huis vallen, wat ging er bij de bovenstaande 2de foto fout? Het is allebei met dezelfde sluitertijd geschoten, hetzelfde F getal, bijna hetzelfde moment.
En toch is de ene overbelicht, en de andere niet. Hoe is dat mogelijk?

Dit lag in dit geval aan het verkeerd meten van het licht waar de flitser zich op insteld. Op foto 1 heeft het meisje een wit truitje aan, op de 2de foto is de kleding een stuk donkerder. De camera denkt hierdoor bij foto 2 dat het ook een stuk donkerder is, en gaf de flitser de opdracht meer output af te geven. Daarnaast waren voor deze foto's centraalmeting gebruikt, hierbij meet de camera het licht alleen in het centrale deel van de zoeker. Dus zag de camera in dit geval alleen het wit zwart gestreepte op 1 en het bruine op 2

Je moet altijd met één ding rekening houden.

• Een camera is een dom ding, die alleen opdrachten uitvoert die jij hem geeft.
• Je camera is net zo slim als degene die er een foto mee maakt.

De oplossing voor hierboven is flitsbelichtingsvergrendeling

Flitsbelichtingsbegrendeling

Soorten Flitsers:

Systeemflitser

De reportageflitser is de meest gebruikte flitser in toepassing, hij past op de camera en wordt automatisch door de camera aangestuurd. Het richtgetal van deze flitsers varieerd van 22 tot 58 M bij ISO 100 F1.4 Sommige types hebben een flitskop die naar verschillende kanten kan bewegen, dit maakt het indirect flitsen via wanden (bouncen) mogelijk. Bij het bouncen neemt de hoeveelheid effectieve power wel enorm af.


Studioflitser

Studioflitsers zijn eigenlijk gewoon domme dingen. In tegenstelling tot de systeemflitser kunnen zij niet samenwerken met het belichtingssysteem van de camera om een mooi evenwichtig plaatje te verkrijgen. Bij het werken met dit soort flitsers zul je alles zelf moeten instellen, en het lict moeten uitmeten. Maar het grote voordeel van studioflitsers tov de systeemflitser is de hoeveelheid power die deze flitsers hebben. Nog een voordeel zijn de lichtvormers (softbox, paraplu).

Het zijn JUIST de lichtvormers die een foto zijn karakter bepaald, want een kale flitskop is niets meer dan een kale lamp. Tevens hebben vele studioflitsers instel-lichten zodat je een idee hebt hoe het plaatje gaat worden, zeker bij het gebruik van lichtvormers kan dat handig zijn.

Studioflitsers zijn er in verschillende kalibers:

Studioflitser: monobloc

De monobloc kun je eigenlijk zien als een stand alone unit. Alle electronica en voeding is in de kop aanwezig (die op statief staat). Er komt gewoon een snoer voor het stopcontact uit.
Monoblocs zijn vaak in power variabel, de meeste zijn van 1:1 tot 1:8 power in te stellen. De hoeveelheid power die een unit afgeeft kan in stappen zijn zoals hierboven beschreven, dan wel traploos. Traploos wil zeggen dat de flitspower eigenlijk als een dimmer in te stellen is. maw het is fijner te tunen. Monoblocs kunnen bijna altijd in sets werken, de meeste zijn voorzien van een lichtgevoelige cel waardoor bij de flits van 1 unit een slaveunit automatisch in sync meeflitst. De hoeveelheid power die monoblocs opbrengen begint ongeveer bij 200 Ws en houd op bij 1500Ws

Studioflitser: generator

De generator is weer een ander soort studioflitser. Het verschil tov de monobloc is dat de voeding in een kast zit die aan een stopcontact wordt aangesloten. Aan diezelfde kast lopen weer kabels naar flitskoppen.  De flitskoppen van generatoren zijn ook een stuk kleiner en bevatten weing kwetsbare onderdelen De regeling van de hoeveelheid power geschied via de generator en niet via de koppen (zoals bij monoblocs). Op zo'n kast zijn vaak ook meerdere lichtkoppen aan te sluiten.

Het grote verschil tussen monoblocs en generatoren is de hoeveelheid power die ze afgeven. De hoeveelheid power van een generator kan oplopen tot 6400Ws. Tevens zijn er meer lichtvormers verkrijgbaar voor dat type voeding. Hierbij kun je denken aan ringflitsers, penseellichten etc.

Generatoren kun je eigenlijk weer uitsplitsen in een tweetal types:
- Symetrische generatoren:
De hoeveelheid power wordt gelijkmatig verdeeld over het aantal flitskoppen in gebruik.
- Asymetrische generatoren:
De hoeveelheid power is per kop appart in te stellen (hierbij is het creeëren van ratio's mogelijk)

Nog een aftakking van de generator is de accuvariant: (bovenstaand plaatje) Dit is een generator die op een accu loopt, en is dus zonder stopcontact in de buurt inzetbaar. Een nadeel van dat type is dat ze minder power hebben 1200Ws Max. De accu's leven ook maar 250 shots op full power tot 800 op lager vermogen


Met dank aan Mark de Roo. Bezoek ook eens zijn website